Nguồn ảnh: UBND TP Đà Nẵng
Lợi ích lớn nhất và rõ rệt nhất của mô hình một cấp chính là việc hình thành một đầu mối thống nhất trong tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả thủ tục hành chính trên toàn địa bàn. Mục tiêu của mô hình là hình thành đầu mối thống nhất trong tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả thủ tục hành chính trên toàn địa bàn; tiến tới thực hiện thủ tục phi địa giới hành chính, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Nếu được áp dụng thành công, người dân và doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ tại bất kỳ chi nhánh hay điểm dịch vụ công nào mà không còn bị ràng buộc bởi địa giới hành chính. Điều này giúp tiết kiệm tối đa thời gian di chuyển và chi phí tuân thủ thủ tục, đồng thời khắc phục triệt để tình trạng chất lượng phục vụ không đồng đều giữa các địa phương. Đặc biệt, việc tập trung nguồn lực giúp đẩy mạnh số hóa toàn diện, xây dựng cơ sở dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống", đảm bảo người dân không phải nộp lại những giấy tờ đã có trong hệ thống.
Tuy nhiên, tại diễn đàn phản biện, nhiều chuyên gia đã thẳng thắn chỉ ra những vấn đề cần làm rõ như trách nhiệm của các bên liên quan. Cụ thể, theo ông Trần Quyết Thắng - Phân viện Học viện Hành chính quốc gia khu vực miền Trung - khi các chi nhánh tiếp nhận hồ sơ trực thuộc thành phố nhưng Chủ tịch UBND cấp xã vẫn là người ký quyết định cuối cùng, trách nhiệm hành chính rất dễ bị phân tán. Chủ tịch xã không còn quản lý trực tiếp đầu vào nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm về kết quả và tiến độ, điều này có thể dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm khi hồ sơ xảy ra chậm trễ hoặc khi có khiếu nại từ người dân. Đây là một bài toán hóc búa đòi hỏi phải có một quy chế phối hợp cực kỳ chặt chẽ và minh bạch giữa Trung tâm thành phố và chính quyền cơ sở.
Không chỉ dừng lại ở việc phục vụ công dân, mô hình một cấp còn mở ra “luồng xanh” cho cộng đồng doanh nghiệp. Việc ưu tiên xử lý nhanh các hồ sơ đủ điều kiện và tuân thủ tốt pháp luật không chỉ rút ngắn thời gian chờ đợi mà còn là đòn bẩy quan trọng để cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Khi hệ thống dữ liệu được liên thông hoàn toàn, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình sẽ được nâng cao, giảm thiểu tối đa các kẽ hở cho hành vi nhũng nhiễu, tiêu cực. Người dân không quan tâm đến quy trình nội bộ phức tạp ra sao, họ chỉ quan tâm kết quả cuối cùng phải đúng hạn và thỏa đáng.
Để mô hình một cấp thực sự trở thành một bước đột phá thay vì một cuộc thay đổi hình thức, các địa phương cần thận trọng trong lộ trình triển khai, đặc biệt là việc thí điểm tại các địa bàn có đặc thù khác nhau về hạ tầng công nghệ và mức độ tiếp cận của người dân. Việc đầu tư đồng bộ cho hạ tầng số và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện tiên quyết. Như Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng Lê Trí Thanh đã nhấn mạnh, mô hình hành chính công một cấp là xu thế tất yếu nhưng cần được xây dựng dựa trên các luận chứng thực tiễn vững chắc và sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mọi mặt.
Kinh nghiệm thực tiễn từ Thủ đô Hà Nội chính là một "tấm gương" sống động mà các địa phương khác đang triển khai mô hình một cấp cần soi chiếu. Tại Hà Nội, mô hình hành chính một cấp đã bước đầu chứng minh được sức sống thông qua việc đổi mới phương thức phục vụ gắn liền với tinh thần nhân văn. Hình ảnh các Tổ xung kích của 12 Chi nhánh - 131 điểm dịch vụ công số đã trực tiếp xuống tận khu dân cư, đến tận giường bệnh để hỗ trợ người cao tuổi và những người yếu thế thực hiện các thủ tục chứng thực giấy ủy quyền nhận lương hưu hay giải quyết chế độ bảo trợ xã hội là minh chứng cho một nền hành chính không khoảng cách. Việc vận hành tập trung theo hệ thống chi nhánh cho phép Hà Nội điều phối nhân lực linh hoạt, triển khai các "Ngày thứ 7 xung kích" hay "Tổ lưu động số" một cách đồng bộ, mang dịch vụ công đến tận cửa nhà người dân ở cả nội thành lẫn các xã miền núi xa xôi như Yên Bài, Ba Vì.
Mô hình Tổ xung kích hoạt động hiệu quả tại địa bàn thành phố Hà Nội
Thông qua hội nghị phản biện, có thể thấy khát vọng về một nền hành chính hiện đại, thông minh và tận tâm đang dần hiện rõ. Mô hình một cấp chính là chìa khóa để giải quyết những nút thắt của hệ thống hành chính cũ, nhưng nó cũng đòi hỏi sự dũng cảm thay đổi của cả hệ thống bộ máy. Với những bài học kinh nghiệm quý báu từ Hà Nội và sự phản biện tâm huyết của các chuyên gia, chúng ta có quyền kỳ vọng vào một cuộc cách mạng hành chính thực chất, nơi mà nụ cười hài lòng của người dân chính là thước đo cao nhất cho hiệu quả của mọi chính sách.