Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội phát triển nhanh và bền vững

Luật Thủ đô (sửa đổi) được Quốc hội thông qua là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế phát triển của Hà Nội. Không chỉ đơn thuần là một đạo luật dành riêng cho Thủ đô, Luật Thủ đô (sửa đổi) còn được xem là cơ chế đặc thù mang tính chiến lược nhằm tạo động lực mới để Hà Nội phát triển nhanh hơn, hiện đại hơn, bền vững hơn và xứng tầm với vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước.

Sau hơn một thập kỷ thực hiện Luật Thủ đô năm 2012, Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quy hoạch đô thị và cải cách hành chính. Tuy nhiên, quá trình phát triển nhanh chóng của một đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao cùng những yêu cầu mới của thời kỳ chuyển đổi số, hội nhập quốc tế đã đặt ra nhiều vấn đề cần được giải quyết bằng những cơ chế vượt trội hơn. Thực tiễn đó đòi hỏi phải sửa đổi Luật Thủ đô nhằm tạo hành lang pháp lý mới, phù hợp với yêu cầu phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới.

Luật Thủ đô (sửa đổi) ra đời với tinh thần xuyên suốt là phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền Thành phố, tạo điều kiện để Hà Nội chủ động, linh hoạt trong quản trị đô thị, huy động nguồn lực phát triển và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Đây được xem là bước đột phá lớn về thể chế, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Trung ương đối với Thủ đô Hà Nội.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng: Luật Thủ đô có khoảng 191 nhiệm vụ (hiện đang có điều chỉnh) đã được tăng quyền. Nhưng tăng quyền không phải là hưởng quyền, mà là giao cho Hà Nội quyền tự quyết và tự chịu trách nhiệm. Đây là thay đổi về quản trị đô thị lớn nhất. Thành phố Hà Nội có quyền tự làm và tự quyết các vấn đề trong khuôn khổ chung cũng như đặc thù của Hà Nội (Nguồn: chinhphu.vn).

Một trong những điểm nổi bật nhất của Luật Thủ đô (sửa đổi) là mở rộng cơ chế phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố Hà Nội. Thành phố được trao nhiều thẩm quyền đặc thù trong quản lý đầu tư, tài chính, ngân sách, quy hoạch, tổ chức bộ máy, quản lý đất đai, khoa học công nghệ, giáo dục, văn hóa và cải cách hành chính. Việc tăng tính chủ động cho Hà Nội sẽ giúp thành phố giải quyết nhanh hơn các vấn đề phát sinh trong thực tiễn, đồng thời rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao hiệu quả quản trị đô thị.

Đây là một yêu cầu rất cần thiết đối với Hà Nội trong bối cảnh hiện nay. Là đô thị đặc biệt với dân số đông, áp lực hạ tầng lớn và khối lượng công việc hành chính rất cao, nếu vẫn áp dụng cơ chế quản lý như các địa phương thông thường sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển. Vì vậy, Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội có thêm không gian phát triển và chủ động hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Một nội dung đáng chú ý của Luật Thủ đô năm 2026 là nhấn mạnh yêu cầu xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại, thông minh và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Đây không chỉ là định hướng mang tính kỹ thuật mà còn phản ánh tư duy quản trị mới của Hà Nội trong giai đoạn phát triển hiện nay. Theo đó, Thành phố được trao thêm cơ chế để đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới phương thức quản lý, ứng dụng công nghệ số và phát triển chính quyền điện tử, chính quyền số. Luật cho phép Hà Nội chủ động điều chỉnh, đơn giản hóa một số quy trình, thủ tục hành chính nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Trong nhiều năm qua, cải cách hành chính luôn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của thành phố Hà Nội. Từ việc đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ, liên thông dữ liệu đến xây dựng các mô hình hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính, Hà Nội đang từng bước chuyển từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính phục vụ. Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là cơ sở pháp lý để các mô hình này tiếp tục được mở rộng và phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Luật Thủ đô dành riêng Điều 25 để quy định về cơ chế thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô. Theo đó, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội được quyết định nhiều chính sách đặc thù về thu nhập, tiền lương, tiền thưởng, nhà ở, điều kiện làm việc cũng như cơ chế thu hút chuyên gia, nhà khoa học, kiến trúc sư trưởng, người có trình độ chuyên môn cao trong các lĩnh vực ưu tiên phát triển của Thủ đô. Luật cũng đặc biệt nhấn mạnh chính sách phát triển nguồn nhân lực công nghiệp công nghệ số và nguồn nhân lực trong các lĩnh vực trọng điểm khác. Đây được xem là bước đi mang tính chiến lược nhằm tạo nền tảng nhân lực cho quá trình xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh và nền hành chính hiện đại của thành phố Hà Nội.

Không chỉ dừng ở cơ chế thu hút nhân tài, Luật Thủ đô còn cho phép Thành phố chủ động sử dụng ngân sách để đầu tư cơ sở đào tạo, hỗ trợ đào tạo trong và ngoài nước, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động thuộc phạm vi quản lý của Thành phố. Những quy định này cho thấy tư duy phát triển mới của Hà Nội: Muốn xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại thì trước hết phải xây dựng được đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đủ năng lực thích ứng với chuyển đổi số và yêu cầu quản trị trong giai đoạn phát triển mới.

Điểm tiến bộ của Luật Thủ đô (sửa đổi) còn nằm ở việc coi chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng cho phát triển Thủ đô. Luật dành nhiều nội dung liên quan đến khoa học công nghệ, dữ liệu số, hạ tầng số và phát triển đô thị thông minh. Điều này cho thấy Hà Nội đang hướng tới mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và quản trị hiện đại. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi đô thị lớn. Đối với Hà Nội, chuyển đổi số không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân, xây dựng xã hội số, kinh tế số và công dân số.

Thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), Hà Nội có thêm điều kiện để phát triển các nền tảng số dùng chung, tăng cường kết nối dữ liệu, hiện đại hóa hệ thống quản lý đô thị và nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng Thủ đô thông minh, hiện đại và phát triển bền vững. Không chỉ tập trung vào kinh tế và quản trị đô thị, Luật Thủ đô (sửa đổi) còn đặc biệt quan tâm tới phát triển văn hóa và con người Hà Nội. Điều này thể hiện rõ quan điểm phát triển toàn diện, lấy con người làm trung tâm và lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần cho sự phát triển của Thủ đô. Hà Nội là vùng đất nghìn năm văn hiến, nơi hội tụ và kết tinh nhiều giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc. Vì vậy, Luật Thủ đô năm 2026 đã bổ sung nhiều cơ chế nhằm bảo tồn di sản văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng môi trường sống văn minh và nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của nhân dân. Việc phát triển Thủ đô không chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng hay tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn được đánh giá qua chất lượng cuộc sống, môi trường văn hóa và mức độ hài lòng của người dân. Đây chính là tinh thần nhân văn và định hướng phát triển bền vững mà Luật Thủ đô (sửa đổi) hướng tới.

Một trong những ý nghĩa quan trọng của Luật Thủ đô (sửa đổi) là tạo cơ sở để Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt sự phát triển của vùng Thủ đô và cả nước. Với vị thế là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, giáo dục, khoa học công nghệ và giao lưu quốc tế, Hà Nội không chỉ phát triển cho riêng mình mà còn có vai trò lan tỏa, kết nối và thúc đẩy phát triển vùng. Việc trao cho Hà Nội những cơ chế đặc thù không phải là ưu tiên riêng biệt, mà là tạo điều kiện để Thủ đô phát huy tốt hơn vai trò động lực tăng trưởng của cả nước. Một Hà Nội phát triển hiện đại, hiệu quả và bền vững sẽ tạo ra sức lan tỏa tích cực đối với các địa phương khác.

Bên cạnh những cơ hội lớn, Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với chính quyền Thành phố trong tổ chức thực hiện. Cơ chế đặc thù chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với năng lực quản trị hiện đại, đội ngũ cán bộ chất lượng cao và tinh thần trách nhiệm trong thực thi công vụ. Điều đó đòi hỏi Hà Nội phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và đổi mới tư duy quản trị. Đồng thời, thành phố cũng cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng các văn bản hướng dẫn, cụ thể hóa các quy định của luật để bảo đảm luật sớm đi vào cuộc sống. Việc triển khai hiệu quả Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ tạo ra bước chuyển mạnh mẽ trong quản trị đô thị, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội trong nhiều năm tới.

Có thể khẳng định rằng, Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ là một đạo luật mang ý nghĩa pháp lý mà còn là một quyết sách chiến lược đối với tương lai phát triển của Hà Nội. Với những cơ chế mới, tư duy mới và không gian phát triển mới, Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo động lực để Hà Nội bứt phá mạnh mẽ hơn trong giai đoạn mới.

Trong hành trình xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ là nền tảng thể chế quan trọng để Hà Nội phát huy tiềm năng, khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả quản trị và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn. Một đạo luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi vào cuộc sống. Và thành công lớn nhất của Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ không chỉ nằm ở các cơ chế được ban hành, mà còn ở những thay đổi cụ thể mà người dân cảm nhận được trong đời sống hằng ngày: thủ tục hành chính thuận tiện hơn, đô thị hiện đại hơn, môi trường sống tốt hơn và chất lượng phục vụ ngày càng nâng cao. Đó cũng chính là mục tiêu cao nhất mà Luật Thủ đô (sửa đổi) hướng tới: xây dựng Hà Nội trở thành Thủ đô phát triển toàn diện, hiện đại, thông minh, giàu bản sắc và phát triển vì hạnh phúc của nhân dân.